Leven in jaartallen
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1812 | Anna Louisa Geertruida Toussaint wordt op 16 september geboren in Alkmaar. Zij wordt later bekend als A.L.G. Bosboom-Toussaint. |
| 1837 | Haar eerste zelfstandige literaire werk, Almagro, verschijnt. |
| 1838 | Met De graaf van Devonshire zet zij haar werk als schrijfster van historische romans voort. |
| 1840 | Het huis Lauernesse verschijnt, een historische roman over de Reformatie in de Nederlanden. |
| 1851 | Zij trouwt met de schilder Johannes Bosboom. Het echtpaar woont in Den Haag. |
| 1874 | Majoor Frans verschijnt, een roman die zich niet in een ver verleden afspeelt, maar in de negentiende eeuw. |
| 1886 | Bosboom-Toussaint overlijdt op 13 april in Den Haag, op 73-jarige leeftijd. |
Belangrijkste werk
Almagro (1837) is het debuut waarmee Toussaint haar loopbaan als literair schrijfster begon. Het werk behoort tot haar vroege historische verhalen. Het laat zien dat haar belangstelling voor het verleden al aan het begin van haar schrijverschap aanwezig was. Voor een eerste kennismaking ligt een later boek meer voor de hand, maar binnen haar ontwikkeling als auteur is Almagro een belangrijk beginpunt.
De graaf van Devonshire (1838) speelt in Engeland in de zestiende eeuw. Deze historische roman laat zien dat haar belangstelling verder reikte dan de Nederlandse geschiedenis. Zoals vaker in haar werk staan persoonlijke verhoudingen niet los van politieke en godsdienstige omstandigheden. Voor Bosboom-Toussaint is het verleden meer dan een achtergrond met oude kostuums: het bepaalt welke mogelijkheden personages hebben en welke risico’s hun keuzes meebrengen.
Het huis Lauernesse (1840) behoort tot haar bekendste historische romans. Het boek speelt in de Nederlanden tijdens de opkomst van de Reformatie. De verspreiding van het protestantisme raakt niet alleen kerkelijke instellingen, maar ook gezinnen en persoonlijke relaties. Geloof is hier geen onderwerp dat uitsluitend in openbare discussies wordt uitgevochten. Het grijpt rechtstreeks in op het dagelijks leven. De roman verbindt daardoor een grote historische verandering met vragen over trouw, overtuiging en geweten.
De graaf van Leycester in Nederland maakt deel uit van haar uitvoerige verbeelding van het tijdvak van de Engelse landvoogd Leicester. Hij verbleef in de Nederlanden tijdens de Opstand tegen Spanje. In deze romans onderzoekt Bosboom-Toussaint de spanning tussen politieke belangen, godsdienstige overtuigingen en persoonlijke loyaliteit. De Leycesterromans vragen door hun omvang en historische achtergrond meer aandacht van de lezer. Ze tonen wel duidelijk hoe zij historische gebeurtenissen en verzonnen personages tot één verhaalwereld samenbracht.
Majoor Frans (1874) is haar bekendste roman buiten het historische genre. Centraal staat Francis Mordaunt, een zelfstandige jonge vrouw die botst met de verwachtingen van haar omgeving. Leopold van Zonshoven wil haar vertrouwen en liefde winnen, maar houdt achter dat zijn erfenis met haar toekomst verbonden is. Het boek gaat daardoor niet alleen over verliefdheid, maar ook over geld, beeldvorming en de voorwaarden voor een gelijkwaardige verhouding. De bijnaam Majoor Frans verwijst naar Francis’ ongewone optreden en de manier waarop anderen haar beoordelen. Juist het verschil tussen haar reputatie en haar werkelijke gedrag maakt haar tot een interessant personage.
Stijl en betekenis
Bosboom-Toussaint wordt gerekend tot de belangrijke Nederlandse auteurs van de historische roman in de negentiende eeuw. In dat genre wordt een verzonnen verhaal verbonden met een herkenbare historische periode. Zij verdiepte zich in historische bronnen om haar romans vorm te geven. Haar boeken bieden echter geen neutrale geschiedenisles: zij selecteert gebeurtenissen en geeft personages gedachten, gevoelens en motieven. Voor scholieren is dat onderscheid belangrijk. Een historische roman kan een tijdvak voorstelbaar maken, maar blijft literatuur. De manier waarop het verleden wordt verteld, zegt ook iets over de belangstelling en overtuigingen van de schrijfster.
Haar stijl is uitvoerig en kan voor hedendaagse lezers plechtig klinken. Zinnen zijn vaak langer dan we nu gewend zijn, en beschrijvingen en gesprekken krijgen veel ruimte. Die uitvoerigheid hangt samen met haar aandacht voor innerlijke conflicten. Personages moeten kiezen tussen eigen verlangens, verantwoordelijkheden en overtuigingen. Haar protestants-christelijke levensbeschouwing speelt daarbij een belangrijke rol, vooral in de historische romans over godsdienstige strijd. Toch draait het verhaal niet uitsluitend om standpunten: ook karakter, misverstanden en de invloed die mensen op elkaar uitoefenen, bepalen het verloop.
Een terugkerende vraag is hoe je iemand rechtvaardig beoordeelt. Wat een omgeving over een persoon zegt, hoeft niet overeen te komen met diens bedoelingen of daden. In Majoor Frans krijgt die vraag een duidelijke uitwerking in de behandeling van vrouwelijke zelfstandigheid. Francis voldoet niet aan het gangbare beeld van hoe een jonge vrouw zich hoort te gedragen. Daarmee legt de roman verwachtingen bloot die voor mannen en vrouwen verschillend uitpakken. Het boek eenvoudig een moderne emancipatieroman noemen zou te weinig rekening houden met zijn negentiende-eeuwse uitgangspunten. Interessanter is de spanning tussen kritiek op vooroordelen en de opvattingen over liefde en huwelijk die het verhaal eveneens bevat.
Welk boek lees je het eerst?
Begin met Majoor Frans. Je hoeft daarvoor minder historische achtergrondkennis mee te brengen dan voor de romans over de Reformatie of het Leycestertijdvak. De centrale vragen zijn bovendien goed herkenbaar: kun je iemand vertrouwen die iets belangrijks verzwijgt, hoeveel invloed heeft geld op een relatie en hoe eerlijk is het oordeel van een omgeving?
Let tijdens het lezen vooral op het verschil tussen wat Leopold over Francis hoort en wat hij zelf van haar ziet. Zijn oordeel staat niet vanaf het begin vast. Ook zijn eigen verwachtingen verdienen aandacht: hij probeert haar te begrijpen, maar kijkt niet zonder vooroordelen. Dat maakt de roman geschikt voor een boekbespreking waarin je niet alleen de gebeurtenissen navertelt, maar ook onderzoekt hoe een beeld van iemand ontstaat. Bekijk de boekpagina van Majoor Frans voor een overzicht of begin direct met de volledige tekst.
Bronnen
- DBNL, Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren: auteursinformatie, literaire teksten en literatuurhistorische bijdragen.
- Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland: biografische informatie over Anna Louisa Geertruida Bosboom-Toussaint.
- Wikipedia: overzichtsartikel over Bosboom-Toussaint en haar werk.
