Leven in jaartallen
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1802 | Jacob van Lennep wordt op 6 juli geboren in Amsterdam. Zijn vader is de dichter en geleerde David Jacob van Lennep. |
| 1823 | Hij maakt met Dirk van Hogendorp een voetreis door Nederland. Zijn verslag geeft een beeld van het land en zijn bewoners in die tijd. |
| 1833 | De pleegzoon verschijnt, een van zijn historische romans. |
| 1836 | De roos van Dekama verschijnt, over liefde, afkomst en de strijd tussen Holland en Friesland. |
| 1840 | Ferdinand Huyck verschijnt, een historische avonturenroman die zich afspeelt in de achttiende eeuw. |
| 1853–1856 | Van Lennep is lid van de Tweede Kamer. Hij behoort tot de conservatieve richting. |
| 1860 | Hij speelt een belangrijke rol bij de eerste uitgave van Multatuli’s Max Havelaar. |
| 1866 | Zijn roman Klaasje Zevenster verschijnt. |
| 1868 | Jacob van Lennep overlijdt op 25 augustus in Oosterbeek. |
Belangrijkste werk
De pleegzoon (1833) hoort bij de historische romans waarmee Jacob van Lennep bekend werd. Het verhaal speelt in de tijd van het Twaalfjarig Bestand, tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Zoals vaker in zijn werk verbindt Van Lennep een verzonnen verhaal met een herkenbare historische omgeving. Voor zijn plaats in de literatuurgeschiedenis is vooral van belang dat hij meewerkte aan de ontwikkeling van de Nederlandse historische roman. Die romanvorm bood schrijvers de mogelijkheid om geschiedenis niet alleen uit te leggen, maar ook als een wereld van persoonlijke ervaringen en conflicten te presenteren.
De roos van Dekama (1836) speelt rond het conflict tussen Holland en Friesland in 1345. Madzy Dekama en de bevriende ridders Reinout en Deodaat staan centraal. Beide mannen worden verliefd op haar, terwijl onzekerheid over hun afkomst hun verhouding ingewikkelder maakt. De persoonlijke verwikkelingen raken verbonden met onderhandelingen, politieke belangen en oorlog. Madzy moet bovendien omgaan met anderen die over haar toekomst willen beslissen. Het boek laat daardoor zien hoe liefde en vriendschap onder druk komen te staan door eer, familiebelangen en macht. Een inleiding over een gevonden kroniek geeft het verhaal de vorm van een overgeleverd historisch verslag. Je kunt ook de volledige tekst van De roos van Dekama lezen.
Ferdinand Huyck (1840) volgt een jonge Amsterdammer die na een buitenlandse reis terugkeert naar Nederland. Hij raakt betrokken bij de geheimen van een gezochte man en diens dochter. Zijn belofte om hen te beschermen brengt hem in conflict met de positie van zijn vader, die hoofdschout is. Tegelijk bedreigen misverstanden zijn verhouding met Henriëtte Blaek. De roman combineert avonturen met een beeld van handel, familieverhoudingen en het maatschappelijke leven. De oudere Ferdinand vertelt zijn belevenissen aan zijn kleinkinderen, waardoor jeugdige ervaringen worden bekeken vanuit een later moment in zijn leven. Achter de spannende gebeurtenissen ligt een begrijpelijke vraag: wat doe je wanneer trouw aan je woord botst met gehoorzaamheid aan het gezag? Ook de volledige tekst van Ferdinand Huyck is beschikbaar.
Nederlandsche legenden is een verzameling verhalende poëzie waarin Van Lennep stof uit het Nederlandse verleden verwerkt. Tot deze gedichten behoren Het huis ter Leede en Adegild. Ze herinneren eraan dat hij niet alleen romans schreef. Voor een negentiende-eeuwse auteur waren verschillende genres vaak nauw met elkaar verbonden: gedichten, toneelstukken en proza konden allemaal dienen om verhalen uit de geschiedenis opnieuw onder de aandacht te brengen. De legenden passen bij de romantische belangstelling voor het verleden, oude overleveringen en gebeurtenissen waarin sterke gevoelens een rol spelen.
Klaasje Zevenster (1866) behoort tot Van Lenneps latere werk. Anders dan zijn bekende historische romans richt dit boek zich op de negentiende-eeuwse samenleving. Het veroorzaakte discussie door de behandeling van prostitutie en maatschappelijke zedelijkheid. Daarmee biedt het een ander gezicht op zijn schrijverschap: naast de verteller van avonturen uit vroegere eeuwen was Van Lennep ook een auteur die gevoelige onderwerpen uit zijn eigen tijd aansneed. Voor wie zijn werk breder wil leren kennen, is dit een aanvulling op de twee historische romans die op deze site staan.
Stijl en betekenis
Jacob van Lennep geldt als een belangrijke vertegenwoordiger van de historische roman in Nederland. Hij werd, net als andere Europese schrijvers van zijn tijd, beïnvloed door Walter Scott. Kenmerkend voor die romantraditie is de verbinding van verzonnen levens met historische gebeurtenissen. Geschiedenis vormt dan niet alleen een achtergrond van kleding, gebouwen en gebruiken: politieke verhoudingen bepalen ook wat personages kunnen doen. In De roos van Dekama raakt de keuze voor een geliefde bijvoorbeeld verweven met afkomst, groepsbelangen en de strijd om zelfstandigheid en gezag.
Van Lennep vertelt met veel aandacht voor verwikkelingen. Geheimen, onverwachte ontmoetingen, vermommingen en onthullingen houden het verhaal in beweging. Daarnaast gebruikt hij gesprekken, humor en beschrijvingen van de omgeving om zijn verhaalwereld vorm te geven. Voor moderne lezers kunnen de lange zinnen, oude woorden en uitweidingen wennen zijn. Het helpt om niet ieder onbekend woord meteen op te zoeken, maar eerst te volgen wie iets wil, welke informatie ontbreekt en waarom personages elkaar wantrouwen. Onder de negentiende-eeuwse formuleringen liggen vaak herkenbare conflicten over liefde, loyaliteit en reputatie.
Zijn betekenis reikt verder dan zijn eigen boeken. Van Lennep was ook actief als bezorger en uitgever van literatuur. Hij werkte aan een omvangrijke uitgave van Vondels werken en hielp Multatuli’s Max Havelaar verschijnen. Rond zijn bemoeienis met dat laatste boek ontstond een conflict met Multatuli. Zijn loopbaan laat zo verschillende kanten van het negentiende-eeuwse literaire leven zien: het schrijven van nieuwe verhalen, het toegankelijk maken van oudere literatuur en het begeleiden van publicaties van tijdgenoten.
Welk boek lees je het eerst?
Begin met Ferdinand Huyck. De centrale moeilijkheid is helder: Ferdinand wil een belofte nakomen, maar loopt daardoor vast tegenover zijn familie en de autoriteiten. Dat geeft houvast tussen de vele ontmoetingen, geheimen en misverstanden. De combinatie van avontuur, verliefdheid en morele keuzes maakt het boek geschikt om Van Lenneps manier van vertellen te leren kennen. Let tijdens het lezen vooral op het verschil tussen wat Ferdinand weet en wat andere personages over hem denken. Juist dat verschil veroorzaakt veel van de spanning. De uitgebreide historische omgeving leer je ondertussen kennen via zijn belevenissen.
Bronnen
- DBNL: auteursinformatie, literatuurhistorische overzichten en teksten van Jacob van Lennep.
- Biografisch Woordenboek van Nederland.
- Algemeen Letterkundig Lexicon.
- Wikipedia: Jacob van Lennep en zijn werken.
